تیروئید غدهای است پروانهای شکل در گردن
التهاب تیروئید یا تیروئیدیت
التهاب تیروئید یا تیروئیدیت مجموعه شرایط پزشکی هستند، که غده تیروئید را تحریک کرده و سبب التهاب آن میشوند. هاشیموتو یکی از شایعترین انواع شرایط التهابی تیروئید شناخته میشود. التهاب تیروئید ممکن است موقتی باشد و یا سبب کاهش عملکرد تیروئید شده و فرد را درگیر کمکاری تیروئید دائمی میکند. در بیشتر موارد شرایط التهابزای تیروئید قابلیت کنترل و درمان دارند.
تیروئیدیت مجموعهای از شرایط التهابزا در تیروئید است و هر یک از آنها میتوانند در بیمار نشانههای مختلفی ایجاد کنند. همچنین التهابات تیروئیدیت به دلایل مختلفی بروز میکنند. بهطورکلی التهاب تیروئید سبب افزایش ترشح هورمون تیروئید و یا کاهش ترشح آن میشود. انواع تیروئیدیت معمولاً سه مرحله مختلف را شامل میشوند. این مراحل سهگانه به شرح زیر است.
التهاب تیروئید یا تیروئیدیت چیست؟
فاز تیروتوکسیک
در فاز تیروتوکسیک، غده تیروئید دچار التهاب میشود. همچنین در این مرحله غده تیروئید میزان قابلتوجه و غیرطبیعی هورمون تیروئیدی ترشح میکند. با افزایش سطح هورمون تیروئیدی وضعیت تیروتوکسیکوز موقت ایجاد میشود.
فاز کمکاری تیروئید
زمانی که چند هفته یا چند ماه غده تیروئید بیشازحد نرمال هورمونهای تیروئیدی ترشح میکند، تیروئید دیگر هورمون کافی برای ترشح نخواهد داشت. بنابراین بیمار درگیر کمکاری تیروئید میشود. اگر تیروئیدیت از نوع هاشیموتو باشد یا ناشی از تشعشعات باشد، اغلب در فاز کمکاری تیروئید ثابت میماند.
فاز یوتیروئید
زمانی که التهاب تیروئید در مرحله یوتیروئید قرار دارد، سطح هورمون تیروئید نرمال است. گاهی فاز یوتیروئید موقتاً پس از مرحله تیروتوکسیک و پیش از شروع فاز کمکاری تیروئید رخ میدهد. همچنین گاهی یوتیروئید زمانی رخ میدهد که التهاب غده تیروئید بهبود پیدا کرده باشد. در این حالت غده تیروئید تلاش میکند سطح هورمون نرمال را ثابت نگه دارد.
علائم تیروئیدیت
بسته به نوع التهاب تیروئید و فاز آن، بیمار علائم و نشانههای متفاوتی را تجربه خواهد کرد. اغلب انواع التهاب تیروئید سبب ایجاد نشانههای تیروتوکسیکوز و پسازآن نشانههای کمکاری تیروئید میشوند. تیروئیدیت تحت حاد و عفونی حاد با درد در ناحیه غده تیروئید همراه هستند.
گروهی از افراد درگیر التهاب تیروئید، گواتر دارند. گواتر به وضعیتی گفته میشود که در آن غده تیروئید بزرگشده و با چشم غیرمسلح نیز کاملاً قابلمشاهده است. فاز تیروتوکسیکوز کوتاهمدت است و معمولاً بین ۱ تا ۳ ماه طول میکشد. درصورتیکه سلولهای تیروئید در این بازه زمانی دچار آسیب شدید و گسترده شوند، غده تیروئید هورمون مازاد تولید میکند. درنتیجه بیمار علائم پرکاری تیروئید را که شامل موارد زیر هستند تجربه خواهد کرد:
تاکی کاردی یا ضربان قلب سریع
تحریکپذیری
اختلال در خواب
تعریق زیاد
حساسیت به گرما
لرزش یا رعشه اندام
اضطراب و عصبانیت
افزایش اشتها
کاهش وزن بدون دلیل
درصورتیکه سلولهای سالم تیروئید دچار آسیب شده باشند و بهاندازه کافی هورمون تیروئید تولید نکنند، فرد علائم کمکاری تیروئید را تجربه خواهد کرد. شایعترین علائم کمکاری تیروئید ناشی از التهاب تیروئید عبارتاند از:
پوست خشک
افسردگی
یبوست
خستگی
افزایش وزن بدون وجود دلیل روشن
ضعف عضلات
حساسیت به سرما
عدم تمرکز
علائم تیروئیدیت
انواع تیروئیدیت
تیروئیدیت بدون درد
تیروئیدیت بدون درد یا تیروئیدیت خاموش نوعی اختلال خودایمنی است. این وضعیت سلامتی زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی به دلایل نامشخص نسبت به سلولهای تیروئیدی واکنش نشان داده و علیه آنها آنتیبادی ضد تیروئید تولید میکند.
تیروئیدیت هاشیموتو
بیماری هاشیموتو یکی از شایعترین انواع التهاب تیروئید است. تیروئیدیت هاشیموتو یک وضعیت خودایمنی محسوب میشود و از آن تحت عنوان تیروئیدیت لنفوسیتی مزمن نیز یاد میشود. زمانی فرد دچار بیماری هاشیموتو میشود، که سیستم ایمنی علیه سلولهای سالم تیروئید آنتیبادی تولید کند. هاشیموتو شایعترین دلیل ابتلای افراد به کمکاری تیروئید نیز شناخته میشود.
التهاب تیروئید ناشی از دارو
برخی از داروها همچون لیتیوم، سیتوکینها، آمیودارون و اینترفرونها سبب بروز این وضعیت میشوند. البته تیروئیدیت ناشی از دارو خیلی شایع نیست و فقط برخی از افرادی که این داروها را مصرف میکنند، شاید علائمش را تجربه کنند.
تیروئیدیت پس از زایمان
التهاب تیروئید پس از زایمان یک اختلال خود ایمنی نسبتاً نادر شناخته میشود. معمولاً این اختلال خود ایمنی یک سال پس از تولد نوزاد خود را نشان میدهد. وقتی سیستم ایمنی سلولهای تیروئید را مهاجم تلقی میکند، ضد آنها در بدن زنان مبتلا آنتیبادی ضد تیروئید تولید میکند و سبب بروز علائم و نشانههای عارضه خودایمنی میشود.
تیروئیدیت دو کوئروین
التهاب تیروئید دو کوئروین یا تیروئیدیت تحت حاد یک نوع التهاب تیروئید همراه با درد است. دلیل ابتلای فرد به تیروئیدیت دو کوئروین معمولاً یک ویروس است. این وضعیت اغلب پیش از زمانی که عفونت در دستگاه تنفسی فوقانی شروع شود، ایجاد میشود.
تیروئیدیت ناشی از تشعشع
افرادی که هنگام درمان برخی سرطانها تحت پرتودرمانی قرار میگیرند ممکن است دچار این وضعیت شوند. همچنین گاهی از ید رادیواکتیو برای درمان پرکاری تیروئید استفاده میشود، که ممکن است منجر به بروز این وضعیت شود.
تیروئیدیت عفونی حاد
تیروئیدیت عفونی حاد یک وضعیت نادر تلقی میشود. یک ارگانیسم یا باکتری عفونی دلیل ابتلای فرد به تیروئیدیت عفونی حاد است.
تیروئیدیت ریدل
تیروئیدیت ریدل بیماری نادر است و در اثر التهاب مزمن و فیبروز غده تیروئید ایجاد میشود. فیبروز به معنای زخم شدن یا افزایش ضخامت غیرطبیعی بافت تیروئید یا هر بافت دیگر در بدن است. اگر غده تیروئید درگیر التهاب تیروئیدیت از نوع فیبروز شود، باید تحت عمل جراحی قرار بگیرد.
درمان تیروئیدیت
درمان التهاب تیروئید نیز همانند علت، علائم و ریسک خطر آن به نوع بیماری بستگی دارد. براین اساس پزشکان برای درمان وضعیتهای مختلف تیروئیدیت روشهای درمانی زیر را موثر میدانند.